İç ve Dış İskonto Hesaplama
Nominal değer, faiz oranı ve vadeye göre dış (ticari) iskonto ve iç (rasyonel) iskonto tutarlarını karşılaştırmalı görün.
İç ve Dış İskonto Nasıl Hesaplanır?
İskonto, vadesi henüz dolmamış bir senedin (bono, poliçe, çek gibi) vadeden önce paraya çevrilmesi sırasında, nominal değerden düşülen tutardır. İki farklı yöntemle hesaplanabilir:
Dış iskonto (ticari/banka iskontosu): İskonto = Nominal Değer × Yıllık Oran × (Vade Gün Sayısı ÷ 365). Bu yöntemde iskonto tutarı doğrudan nominal (vade sonu) değer üzerinden hesaplanır; bu yüzden dış iskonto her zaman iç iskontodan daha yüksek çıkar ve senet sahibi için daha az avantajlıdır.
İç iskonto (rasyonel iskonto): İç İskonto = (Nominal Değer × Oran × Gün/365) ÷ (1 + Oran × Gün/365). Bu yöntem, iskonto tutarını senedin bugünkü (iskonto sonrası) değeri üzerinden hesaplar; matematiksel olarak bileşik faiz formülünün ters çevrilmiş halidir ve daha tutarlı/adil kabul edilir.
Örnek Hesaplama
100.000 TL nominal değerli bir bononun, vadesine 90 gün kala yıllık %40 oranla iskonto edildiğini varsayalım. Dış iskonto yöntemiyle: İskonto = 100.000 × 0,40 × (90/365) ≈ 9.863,01 TL, tahsil edilecek tutar = 100.000 − 9.863,01 ≈ 90.136,99 TL olur. İç iskonto yöntemiyle ise: İç İskonto ≈ 8.977,56 TL, tahsil edilecek tutar ≈ 91.022,44 TL olur — dış iskontoya göre senet sahibinin eline geçen tutar yaklaşık 885 TL daha fazladır.
Hangi Yöntem Neden Farklı Sonuç Verir?
Dış iskonto, iskonto oranını her zaman daha büyük olan nominal değere uyguladığı için, aynı oranda iç iskontoya göre her zaman daha yüksek bir iskonto tutarı (dolayısıyla senet sahibi için daha düşük bir tahsilat) ortaya çıkarır. Bu fark, vade uzadıkça ve oran yükseldikçe daha da belirginleşir. Türkiye'de bankacılık uygulamasında işlem kolaylığı nedeniyle genellikle dış iskonto yöntemi tercih edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İskonto (senet kırdırma) nedir?
İskonto, bir bono/poliçe gibi vadeli bir senedin vadesi dolmadan önce bir bankaya veya üçüncü kişiye satılarak paraya çevrilmesi işlemidir. Senedin nominal (vade sonu) değerinden, kalan vadeye ve uygulanan faiz oranına göre bir tutar düşülür; bu düşülen tutara iskonto denir.
Dış iskonto ile iç iskonto arasındaki fark nedir?
Dış iskonto (ticari/banka iskontosu), iskonto tutarını senedin nominal (vade sonu) değeri üzerinden hesaplar; bu yöntem, iskontoyu veren için her zaman iç iskontodan daha kârlı, senet sahibi için daha az avantajlıdır. İç iskonto (rasyonel iskonto) ise iskonto tutarını senedin bugünkü (iskonto sonrası) değeri üzerinden hesaplar; matematiksel olarak bileşik faizin tam tersi işlemdir ve senet sahibi için daha adil kabul edilir.
Türkiye'de bankalar hangi iskonto yöntemini kullanır?
Türkiye'de banka ve finans kuruluşları uygulamada genellikle dış iskonto (ticari iskonto) yöntemini kullanır; bu yöntem hesaplama kolaylığı sağlar ancak iskontoyu yapan taraf (banka) lehine, senedi kırdıran taraf aleyhine bir sonuç verir.
Hangi durumda iç iskonto tercih edilir?
İç iskonto, matematiksel olarak daha tutarlı ve adil kabul edildiği için akademik hesaplamalarda, bazı özel finansal sözleşmelerde veya iskonto oranının bugünkü değer üzerinden net olarak belirtilmesi gereken durumlarda tercih edilir.
Bu araçla hesaplanan tutar bankamın uyguladığı tutarla aynı olur mu?
Bu araç standart iskonto formüllerine dayanır. Bankaların uyguladığı işlem masrafları, komisyon veya BSMV gibi ek kesintiler burada hesaba katılmaz; kesin tutar için bankanızın resmi hesaplamasına başvurmanız önerilir.