Vadeli İşlem Fiyatı Hesaplama
Spot fiyat, risksiz faiz oranı ve vadeye göre teorik vadeli işlem (forward/futures) fiyatını hesaplayın.
Vadeli İşlem Fiyatı Nasıl Hesaplanır?
Vadeli işlem (forward/futures) sözleşmelerinin teorik fiyatı, en yaygın olarak "taşıma maliyeti" (cost of carry) modeliyle hesaplanır: Vadeli Fiyat = Spot Fiyat × (1 + Risksiz Faiz Oranı × Vade Gün Sayısı ÷ 365). Bu modelin mantığı şudur: bir yatırımcı, varlığı bugün (spot) satın almak yerine vadeli almayı tercih ederse, elindeki parayı vadeye kadar risksiz bir oranla (örneğin bir mevduat veya Hazine bonosu faiziyle) değerlendirebilir. Piyasada arbitraj (risksiz kâr) fırsatı oluşmaması için vadeli fiyatın, bu fırsat maliyetini yansıtacak şekilde spot fiyattan bir prim kadar yüksek olması beklenir.
Aracımızı kullanırken güncel spot fiyatı, kullanmak istediğiniz risksiz faiz oranını (yıllık) ve vadeye kalan gün sayısını girmeniz yeterlidir. Sonuç alanında teorik vadeli işlem fiyatı ve spot fiyattan farkı (prim) ayrı ayrı gösterilir.
Örnek Hesaplama
BIST30 endeksinin spot değeri 1.000 puan, yıllık risksiz faiz oranı %45 ve vadeye 30 gün kaldığını varsayalım. Teorik Vadeli Fiyat = 1.000 × (1 + 0,45 × 30/365) ≈ 1.036,99 puan çıkar. Aradaki fark (≈36,99 puan), spot piyasadan vadeliye geçişte "taşıma maliyeti" olarak adlandırılan primdir.
Contango ve Backwardation Nedir?
Vadeli fiyatın spot fiyattan yüksek olduğu normal durum "contango" olarak adlandırılır ve genellikle temettü ödemeyen varlıklarda (endeks, döviz gibi) görülür. Nadiren, piyasa beklentileri veya arz-talep dengesizlikleri nedeniyle vadeli fiyat spot fiyattan düşük çıkabilir; bu duruma "backwardation" denir ve genellikle emtia piyasalarında veya olağandışı piyasa koşullarında ortaya çıkar. Bu araç, standart contango senaryosunu (basit taşıma maliyeti modeli) hesaplar.
Sıkça Sorulan Sorular
Vadeli işlem (forward/futures) fiyatı nasıl hesaplanır?
En yaygın kullanılan yöntem "taşıma maliyeti" (cost of carry) modelidir: Vadeli Fiyat = Spot Fiyat × (1 + Risksiz Faiz Oranı × Vade Gün Sayısı ÷ 365). Bu formül, vadeli fiyatın spot fiyattan, kalan vadeye ve faiz oranına bağlı bir prim kadar farklı olması gerektiğini varsayar.
Vadeli fiyat neden spot fiyattan yüksek çıkar?
Teorik olarak, bir varlığı bugün (spot) almak yerine vadeli almayı tercih eden yatırımcı, o parayı vadeye kadar risksiz faiz oranıyla değerlendirebilir. Bu fırsat maliyetini dengelemek için vadeli fiyat, spot fiyattan faiz oranı kadar yüksek olmalıdır; buna "contango" durumu denir. Nadiren tam tersi (vadeli fiyatın spottan düşük olması) da görülebilir, buna "backwardation" denir.
Bu formül hangi varlıklar için geçerlidir?
Bu basit taşıma maliyeti modeli, temettü ödemesi veya depolama maliyeti olmayan finansal varlıklar (endeks, döviz gibi) için genel bir yaklaşımdır. Temettü ödeyen hisse senetlerinde veya fiziksel emtialarda (depolama maliyeti, kira geliri gibi) formül ek terimlerle (temettü verimi çıkarma, depolama maliyeti ekleme gibi) genişletilir; bu araç bu ek terimleri içermez.
VIOP'ta gerçek vadeli işlem fiyatı bu hesaplamayla birebir aynı olur mu?
Hayır. Bu araç teorik bir referans fiyat sunar; gerçek piyasa fiyatları arz-talep dengesi, piyasa beklentileri, likidite ve risk primi gibi ek etkenlerden etkilenir. Piyasadaki gerçek vadeli işlem fiyatı, bu teorik fiyattan farklı olabilir; arada oluşan fark arbitraj fırsatlarının veya piyasa beklentilerinin bir göstergesi olarak yorumlanabilir.
Risksiz faiz oranı olarak ne kullanılmalı?
Türkiye'de genellikle TCMB politika faizi, Hazine bonosu faizi veya bankalararası repo faiz oranı gibi kısa vadeli, düşük riskli bir referans oran kullanılır. Hangi oranın kullanılacağı, hesaplamanın amacına ve piyasa uygulamasına göre değişebilir.